jachthonden

...als de leerkrachten meer vrijheid en vertrouwen krijgen, dan moeten de eindtermen gereduceerd worden. Leerkrachten zullen dan de kans krijgen om meer eigen lesstof te ontwikkelen... (DM 2015-06-03)

Tik de zoekterm in het vak op internet in deze site 

JACHTHONDEN

 

Nederlands Jachthonden

Latijn Canes Venatici

Frans Chiens de chasse

Engels The hunting dogs

Duits Jagdhunde

Spaans Los perros cazadores (Los lebreles)

Italiaans I Cani da Caccia (I Levrieri)

 

 

 

Het sterrenbeeld Jachthonden of Canes Venatici is niet zo oud. Het beeld heeft pas in de loop van de zeventiende eeuw zijn vorm en zijn naam gekregen.

 

Hevelius, de Poolse astronoom, was degene die het initiatief nam om de twee heldere sterren tussen Boötes en Grote Beer tot één sterrenbeeld bijeen te voegen. Vóór zijn tijd behoorden deze twee sterren (tezamen met nog een twintigtal kleinere sterren) tot het sterrenbeeld Grote Beer. Dat het idee van Hevelius niet zo slecht was, heeft de historie bewezen. Tot op vandaag bleef het sterrenbeeld bestaan.

 

De keuze van de naam is eenvoudig. Als Boötes de jager is die de beer achtervolgt, dan kon het niet anders of dit sterrenbeeld moest de jachthonden voorstellen. Zo zal Hevelius geredeneerd hebben. In de mythologie is er geen spoor van jachthonden te bekennen. Boötes is daar helemaal op zijn eentje op jacht. Maar hoe dan ook: het zit logisch in elkaar, en de astronomen maken er al lang geen punt meer van, zij hebben de jachthonden aanvaard.

 

Soms wordt er nog wel een andere interpretatie gegeven. Voor sommigen zijn het twee pups, jonge honden. Maar de algemene opvatting is dat het twee hazewinden zijn, die door Boötes aan de lijn gehouden worden, klaar om de beer te achtervolgen. Zo wordt het sterrenbeeld ook meestal afgebeeld.

 

DE STERREN

 

De sterren van het sterrenbeeld Jachthonden zijn veel ouder dan het sterrenbeeld. Ook in hun benaming. Toch zijn de oude benamingen van de twee helderste sterren van dit sterrenbeeld in het vergeetboek geraakt. Nieuwe namen hebben zich opgedrongen, en worden nu courant gebruikt.

 

Chara of Asterion

is de naam van de op één na meest lichtsterke ster van dit sterrenbeeld. De officiële benaming is: Bèta Canum Venaticorum. Zij staat rechts (het verst verwijderd van Boötes).

 

La Superba

Gamma (de derde ster) uit de Jachthonden heet La Superba. Ze kreeg die naam van de Romeinse astronoom Angelo Secchi (1818 - 1878) omdat haar licht zo schitterend straalt in het prisma.

 

COR CAROLI

De helderste ster van de Jachthonden is natuurlijk Alpha Canum Venaticorum. Zij heet ook COR CAROLI. Deze ster duidt in het beeld de halsband aan van de hond Chara. Eind mei staat ze om middernacht hoog in het zuiden; het is een ster die in de late lente en vroege zomer opvalt.

 

De naam Cor Caroli heeft echter niets te maken met een of andere jachthond. De naam is amper drie eeuwen geleden gegeven en houdt verband met een heuglijke gebeurtenis in het Engelse Koninkrijk. Al heeft ook het Nederlandse vorstenhuis er iets mee te maken.

 

Eind mei is deze ster op haar stralende hoogtepunt. Zo was het ook op 28 mei 1660. Die avond keerde King Charles II terug naar Londen.

Sir Charles Scarborough, de hoffysicus, had opgemerkt dat die ster zo opvallend straalde die avond, en stelde daarom voor de ster te noemen naar zijn werkgever: koning Charles. Hij moet wel erg veel van zijn vorst gehouden hebben, want het beeld dat hij voorstelde, en waarmee de ster soms ook afgebeeld wordt, is een ster in een gekroond hart.

Was die thuiskomst van Charles dan zo belangwekkend?

Om dat te beoordelen moeten we even onderduiken in de Engelse geschiedenis.

 

De geschiedenis begint in 1649.

Eind januari wordt de Engelse koning Charles I op bevel van het parlement onthoofd. Hij had de strijd met het parlement definitief verloren, ondanks alle mogelijke beden om hulp in binnen- en buitenland. Enkele dagen later roepen Schotten en Ieren zijn zoon Karel II tot koning uit. Maar in Engeland zelf wil men nog niet van een nieuwe koning weten.

 

Dan komt uit Holland Stadhouder Willem II opdagen. Hij is de schoonzoon van de vermoorde Karel I. Hij wil via een militaire interventie de zaken regelen, maar vindt weinig medestanders.

 

De Engelse puriteinen roepen de republiek uit. En niemand minder dan Oliver Cromwell, die zulke schitterende veldslagen had geleverd, zal de republiek leiden. Hij verslaat de Schotten, die Karel II ondanks alles toch tot koning kronen. Maar Karel moet ten slotte het onderspit delven en vlucht naar Den Haag, dicht bij zijn schoonbroer dus. De Nederlandse Republiek probeert nog op alle mogelijke manieren Cromwell het leven zuur te maken, maar niets helpt. Zij moet het zelf afleggen tegen deze bekwame vechtersbaas, en Karel is kroon en koninkrijk kwijt. Definitief, zo lijkt het wel.

 

Maar op 3 september 1658 sterft Cromwell. Alhoewel hij geen koning was (hij had de koningskroon geweigerd) volgt zijn zoon Richard hem op. Maar de zoon is niet uit hetzelfde hout gesneden als de vader, en al snel pleegt het leger een staatsgreep.

 

In 1660 is de tijd rijp voor de restauratie: koning Karel II krijgt, na heel wat concessies gedaan te hebben, gratie en komt terug naar Engeland. Kroon en Rijk krijgt hij terug. Zo komt het dat hij op 28 mei bij Londen aankomt en er de volgende dag een Plechtige Intocht houdt. De Engelsen zijn tevreden hun koning weer terug te hebben, ze zijn al lang vergeten wat de vorige (Karel I) allemaal uitgespookt had. Ze zullen het zich echter gauw herinneren, want Karel II begint al snel met een grote schoonmaak.

 

Maar op 28 mei is dat nog niet ter sprake; toen was alles nog in feest, en die éne ster daar in het sterrenbeeld Jachthonden stond daar zo schitterend te stralen: ze kreeg de naam van de koning toegespeeld: HART VAN KAREL of COR CAROLI