waterman

...als de leerkrachten meer vrijheid en vertrouwen krijgen, dan moeten de eindtermen gereduceerd worden. Leerkrachten zullen dan de kans krijgen om meer eigen lesstof te ontwikkelen... (DM 2015-06-03)

Tik de zoekterm in het vak op internet in deze site 

WATERMAN

 

Nederlands Waterman

Latijn Aquarius

Frans Verseau

Engels Waterman

Duits Wassermann

Italiaans Aquario

Spaans Acuario

Portugees Aquário

De Waterman in de Griekse mythologie

De Olympische goden waren gewoon zich te voeden met ambrozijn en gebruikten nectar als drank. Tot dan toe was het zo geregeld dat Hebe, de dochter van oppergodin Hera de wijnschenkster van de goden was. Maar daar zou verandering in komen, ten gevolge van een gril van Zeus.

 

In het gebergte in de omgeving van Troje liep een jonge schaapherder. Hij heette Ganymedes en was een zoon van koning Tros van Troje. Het was deze koning naar wie de stad trouwens genoemd werd.

Ganymedes was een wondermooie jongeling en zoals steeds: van zodra iemand mooier of volmaakter was dan anderen, liet Zeus er zijn oog op vallen. Zeus had nu al vele jonge meisjes zijn goddelijke aandacht en nog iets meer geschonken, maar daarmee was hij blijkbaar nog niet verzadigd. Hij keek nu met welbehagen en andere gevoelens naar deze mooie knaap. En de herenliefde ontwaakte in hem. Nu was dat niet zo abnormaal. De oude Grieken zagen daarin helemaal geen schande, net zomin als heel wat mensen tegenwoordig. Maar Zeus kon zich niet bedwingen en zonder de vader om toestemming te vragen ontvoerde hij de zoon. Hij nam daartoe de gedaante aan van een adelaar. Hoog cirkelde hij boven de bergtoppen en spiedde naar de verblijfplaats van Ganymedes.

 

Toen hij hem bij de schaapskudde zag, stortte hij zich naar beneden, greep met zijn sterke klauwen de nietsvermoedende jongeling en voerde hem hoog door de lucht naar de Olympus. Daar maakte hij Ganymedes tot zijn bedgenoot en speelkameraadje. Hij was daarover zo in de wolken dat hij Ganymedes voortdurend in zijn omgeving wilde hebben, en hij bevorderde hem tot ‘nectarschenker’ van de goden.

 

Dat Zeus een mannelijke bedgenoot had, daarmee kon Hera zich verzoenen, maar dat haar dochter Hebe niet langer nectarschenkster mocht zijn, dat nam ze Zeus zéér kwalijk en het was eens te meer een reden om het goddelijk echtpaar in twist tegen elkaar op te zetten. Zeus gaf dit keer niet toe en Ganymedes bleef zijn rol vervullen. Omdat Zeus en de andere goden echter niet konden verdragen dat Ganymedes op den duur oud en gerimpeld zou worden, gaf Zeus hem de eeuwige jeugd en zorgde ervoor dat hij onsterfelijk zou zijn.

 

Toen vader Tros zijn zoon niet terug naar huis zag keren en daarover zéér verontrust was, stuurde Zeus zijn boodschapper Hermes naar hem. Tros kreeg enkele waardevolle geschenken in ruil voor zijn zoon. Eerst een gouden wijnstok, die met zorg geplant en verzorgd werd en waarvan de heerlijke fonkelende goudgele wijn van Troje afkomstig was. Verder nog een stel paarden, zwart glanzende dieren van goddelijke oorsprong. Het waren vooral die paarden die Tros met de toestand verzoenden.

 

 

Waarom wordt het sterrenbeeld niet als een jongeling afgebeeld, zoals het toch zou moeten volgens het verhaal? Het is toch duidelijk een oude gerimpelde man met een waterkruik die de Waterman voorstelt? Het beeld is nooit aangepast aan het Griekse verhaal, en dat komt omdat het verhaal van Ganymedes van jongere datum is. De figuur Waterman was al bekend in Babylonië en Egypte, en het is uit dit laatste land dat de beeltenis en de betekenis afkomstig zijn.

Waterman is de Nijlgod die ervoor zorgt dat het water van de Nijl jaarlijks overstroomt. De Egyptenaren dachten dat hij ten zuiden van de watervallen in een grot leefde en een kruik (eigenlijk twee kruiken) bezat waaruit hij het goddelijke hemelwater uitgoot dat dan de Nijl vormde. Als de zon het sterrenbeeld Waterman was gepasseerd, begon het water van de Nijl te stijgen en overstroomde het land. Dat was nodig om het land vruchtbaar te maken en daarom was dit sterrenbeeld zo belangrijk in Egypte. Maar naar het schijnt liepen de oude Grieken niet zo hoog op met de verhalen en filosofieën van de Egyptenaren en vonden zij een betere verklaring voor het sterrenbeeld. En daardoor hebben homo’s nu ook een sterrenbeeld aan de hemel staan. De Nijlgod komt ook aan bod in het sterrenbeeld Steenbok.

 

 

De Waterman in Mesopotamië

 

Humbaba was ooit de stormgod, bekend uit het Mesopotamische Gilgamesjepos. Hij zou ook wel eens de figuur achter het sterrenbeeld Waterman kunnen zijn.

 

Koning Gilgamesj had Enkidu ontmoet, met hem geworsteld en ondervonden dat ze beiden even sterk waren. Enkidu wordt zijn vriend en leeft met Gilgamesj in diens burcht in Uruk. Maar al gauw verveelt Enkidu zich. Hij wil heldendaden verrichten en hij overtuigt Gilgamesj om mee ten strijde te trekken tegen Humbaba, de bewaker van het heilige cederwoud op de Libanon.

Na een lange reis komen ze bij het cederwoud. Enkidu wil de poort van het woud openduwen, maar zijn hand raakt daardoor verlamd. Hij wil dan terugkeren naar Uruk, maar Gilgamesj overtuigt hem om verder te gaan.

Gilgamesj neemt zijn bijl Heldenmacht en hakt de eerste boom om. Daarop ontwaakt Humbaba en brult zo hard dat ook Gilgamesj de moed verliest en neervalt. Nu is het Enkidu die hem moed inspreekt, maar zelf niet verder wil gaan. Het is echter al te laat. Humbaba komt naar hen toe. Plots staat hij voor Gilgamesj.

De god Sjamasj stuurt de winden om Humbaba te verblinden: de noordenwind, de wervelwind, de hete wind, de orkaan, de vrieswind en de zandstorm. De winden verhinderen dat Humbaba zich nog kan bewegen. Gilgamesj velt een cederboom. Humbaba wil hem tegenhouden maar het lukt niet. Hij is verblind en zijn adem is krachteloos. Hij belooft voor Gilgamesj een paleis te bouwen en daarvoor de nodige bomen om te hakken. Maar Gilgamesj weigert en richt zich met zijn wapens nu tegen Humbaba. Hij gooit zijn zwaard met vreselijke kracht en treft Humbaba in de nek. Enkidu geeft hem een tweede slag en ten slotte doodt Gilgamesj hem. Met een geweldige slag valt Humbaba neer, de grond trilt. Dan hakken Gilgamesj en Enkidu het woud om en keren naar Uruk terug.

 

 

De Waterman in de Bijbel

 

In Israël werd de Waterman vereenzelvigd met Ruben, een van de twaalf zonen van aartsvader Jakob.

Jakob was gevlucht naar zijn oom Laban. Daar werkte hij zeven jaar met als doel Rachel, de dochter van Laban, tot vrouw te krijgen. Toen de zeven jaren om waren werd dus de bruiloft gevierd, maar ‘s nachts stuurde Laban zijn oudste dochter Lea naar het huwelijksbed, zodat Jakob onwetend met Lea huwde. Toen hij dat ontdekte, vroeg hij toch om Rachels hand. Die kreeg hij dan ook nog tot vrouw als hij daarna nog eens zeven jaar voor Laban werkte. Zo gebeurde.

Jakob hield meer van Rachel, en had Lea er nu maar bijgenomen omdat ze toch aan hem was gegeven, en hij er eigenlijk ook voor gewerkt had. Maar hij hield toch het meest van Rachel. De Bijbel vertelt:

 

Toen Jahwe zag dat Lea minder bemind werd, opende Hij haar schoot, terwijl Rachel onvruchtbaar bleef. Lea werd zwanger, baarde een zoon en noemde hem Ruben, want zei ze, Jahwe heeft neergezien op mijn ellende, nu zal mijn man wel van mij gaan houden.

 

Zo werd Ruben de oudste zoon van Jakob. Hij krijgt nog 11 broers, niet allemaal zonen van Lea, alleen de oudste vier waren zonen van haar. Zes zonen waren verwekt bij de slavin van Lea en de slavin van Rachel. Ten slotte baart Rachel de jongste twee zonen van Jakob. Ruben, als oudste van het gezin, zal altijd een zekere verantwoordelijkheid dragen en neemt die ook op zich. Al is hij niet van de dappersten. Zeker niet ten opzichte van sommige jongere broers, die niet voor moord en doodslag terugdeinzen. Ruben houdt zich dan meer op de vlakte, doet zogezegd mee en probeert achteraf in stilte de zaken te regelen of op te lossen. Dat lukt hem niet steeds zoals in het geval met zijn broer Jozef.

 

De broers haatten Jozef omwille van dromen waarin hij zich verheven zag boven zijn broers. Toen de gelegenheid zich voordeed, wilden ze hem dan ook van kant maken. Juda, een van de twaalf broers was dapper genoeg om hiermee niet akkoord te gaan, hij wilde Jozef sparen en komt daar ook voor uit. Ruben daarentegen heeft duidelijk schrik van sommige broers en zegt: ‘Vergiet toch geen bloed! Ginds in de steppe is een put; gooi hem daarin, maar sla niet de hand aan hem.’ Hij wilde hem uit hun handen redden en bij zijn vader terugbrengen. Het woord van de oudste wordt gevolgd en als Jozef bij hen komt, trekken ze hem zijn mooie kleed uit en werpen hem in de put (waarin geen water stond volgens de Bijbel).

Ruben verwijdert zich, waarom en waarheen wordt niet verteld, en tijdens zijn afwezigheid gebeurt dit: een groep Ismaëlieten komt voorbij en de broers verkopen Jozef aan hen als slaaf. Hij wordt meegevoerd naar Egypte. De Bijbel vertelt verder:

Toen Ruben weer bij de put kwam en merkte dat Jozef er niet meer in zat, scheurde hij zijn kleren. Hij kwam terug bij zijn broers en zei: ‘De jongen is weg! Wat moet ik nu beginnen!?’ Zij namen het prachtige kleed van Jozef, slachtten een geitenbokje en doopten het kleed in het bloed. Toen lieten zij het naar hun vader brengen met de boodschap: ‘Dit hebben we gevonden. Kijk eens goed, is dit misschien het kleed van uw zoon?’

En Jakob leeft verder met de idee dat zijn zoon Jozef door wilde dieren is verscheurd.

 

Jozef is ondertussen in Egypte gekomen en dankzij zijn bekwaamheid als dromenuitlegger is hij opgeklommen tot onderkoning van Egypte. Als er hongersnood heerst, is hij degene die er tijdig voor gezorgd heeft dat er voldoende voedsel in voorraad is. Zo komen dan ook zijn broers naar hem om graan te kopen. Ze herkennen Jozef niet. Jozef houdt een van de broers als gevangene achter in Egypte, en zal die pas vrij laten als ze terugkomen met de jongste, Benjamin. Het is Ruben die zijn broers terecht wijst: ‘Ik had jullie toch gezegd je niet aan de jongen (Jozef) te vergrijpen; maar jullie hebben niet willen luisteren. En nu zien we hoe zijn bloed wordt teruggeëist.’ Als zij weer bij Jakob thuis zijn en vertellen dat ze terug moeten naar Egypte en Benjamin moeten meenemen, zegt Ruben tegen Jakob: ‘U mag mijn beide zonen doden - Ruben had toen al twee zonen, Chanok en Pallu, later komen daar nog Chesron en Karmi bij - als ik Benjamin niet bij u terugbreng. Vertrouw hem aan mij toe en ik zal hem bij u terugbrengen.’

 

Als vele jaren later Jakob op sterven ligt, roept hij al zijn zonen bij zich en zegent hen. De eerste zegen is natuurlijk voor Ruben. Jakob spreekt:

‘Ruben, jij bent mijn eerstgeborene, de eerste vrucht van mijn mannenkracht. Vooraan staan moet je in hoogheid, vooraan staan in macht; maar onstuimig ben je als water, (vandaar Waterman) je zult niet vooraan staan! Want het bed van je vader heb je bestegen, de legerstee van zijn bijvrouw onteerd.’

 

Het loopt dus niet zo goed af met Ruben, die blijkbaar meer heimelijke zaken verrichtte. In plaats van alles toegewezen te krijgen wordt hij in feite onterfd. Juda zal dan ook een machtiger geslacht voortbrengen waaruit later de koningen zullen voortkomen, met als hoogtepunten David en Salomo.

 

 

De Waterman aan de christelijke hemel

 

In de christelijke hemel is Waterman vervangen door de apostel Judas Taddeüs, een minder bekende apostel overigens, over wie heel weinig geweten is, en die bovendien nog eens te lijden had onder het feit dat zijn naamgenoot Judas Iskariot in een minder goed daglicht stond. Je komt dan ook weinig mensen tegen die als voornaam Judas hebben. Als scheldwoord wordt zijn naam meer gebezigd, maar dat ligt dus niet aan Taddeüs.

Judas Taddeüs was de zoon van een zekere Jakobus, die verder nergens vernoemd wordt. Zijn naam komt slechts enkele keren voor in de evangelies en ook een keer in de Handelingen van de Apostelen. Verder weten we niets over hem.

Het zou dus een ideale figuur kunnen zijn om allerhande legendes rond te weven, maar deze Judas schijnt zo onopvallend geweest te zijn dat hij zelfs daarin niet echt kon bekoren. Er is wel een Judasbrief bekend, maar de auteur daarvan is niet de Judas over wie het hier gaat, het is bijna zeker een auteur die de naam van deze apostel gebruikte (misbruikte?) om enige geloofwaardigheid aan zijn epistels te geven.

 

Nu, hij schijnt na de pinksterdagen toch ook wel het nodige predikerswerk te hebben gedaan en nog wel in de belangrijke christelijke gemeente van Edessa. Maar meer waarschijnlijk is het dat het Thomas was die daar werkzaam was. De overlevering vermeldt dat Judas samen met Simon de Zeloot in Syrië en Mesopotamië het geloof ging verkondigen en dat ze daar door magiërs zijn vermoord. Wat Judas betreft zou dat met een knuppel gebeurd zijn, reden waarom hij dat voorwerp op afbeeldingen dan ook draagt. Het feest van Taddeüs wordt op dezelfde dag gevierd als dat van de apostel Simon en hun beider gebeente rust in Rome.

 

Heel even werd zijn verering gestimuleerd door uitspraken van een middeleeuwse visionaire Zweedse non, maar al gauw verloor men weer alle belangstelling voor hem, al werd hij nu en dan wel eens aangeroepen om te bemiddelen in ‘hopeloze zaken’.

 

 

Ster en steen

Op de borstplaat van de Israëlische hogepriester waren 12 stenen bevestigd. Die correspondeerden met de 12 zonen van Jakob en daardoor ook met de 12 sterrenbeelden van de dierenriem.

Exodus 39, 8-14

Een kunstenaar maakte van hetzelfde materiaal als de efod (= priesterschort) de orakeltas: van gouddraad, paarse, karmijnrode en scharlaken wol, en van getwijnd linnen. Ze was vierkant als het doek dubbelgeslagen werd, een span lang en een span breed, en bestond uit twee stukken. Ze werd bezet met vier rijen edelstenen: een robijn, een topaas en een smaragd vormden de eerste rij; een granaat, een saffier en een aquamarijn de tweede rij. Op de derde waren een hyacint, een agaat en een amethist bevestigd. De vierde bevatte een chrysoliet, een kornalijn en een onyx. Ze waren gevat in gouden zettingen. Er waren twaalf stenen, zoals er twaalf namen zijn van de zonen van Israël. Op iedere steen was de naam van een der twaalf stammen gegraveerd, zoals men dat bij zegels doet.

Steen (mineralogie): Smaragd (eerste rij, derde kolom)

Smaragd - van het Griekse smaragdos - een van de kostbaarste edelstenen, is een doorschijnende groene variëteit van het mineraal beril. De kleur wordt veroorzaakt door een zeer gering gehalte aan chroom. De voornaamste vindplaatsen van smaragd zijn Colombia (Muzo, Chivor), de Oeral en Zimbabwe.

Smaragd was reeds in de oudheid een gewilde edelsteen. Hij was het symbool voor macht, onsterfelijkheid en eeuwige jeugd. Smaragd werd in de oudheid al gedolven in Egypte, Pakistan (transport via de zijderoute) en Oostenrijk.

De link met het sterrenbeeld is hypothetisch. Er zijn in de literatuur linken met andere stenen te vinden.

 

DE STERREN

Koningsgeluk

Alpha Aquarii heet ook Sadalmelik. De naam betekent: Geluk van de Koning. De ster duidt de rechterschouder aan.

De gelukkigste

Beta Aquarii heet Sadalsuud, wat wil zeggen: de gelukkigste der gelukkigen. Die naam kreeg de ster omdat ze aan de oostelijke hemel te zien is als de winter voorbij is en de vruchtbare lenteregens er weer aankomen.

Verborgen geluk

Gamma Aquarii heet Sadachbia = de gelukkige ster van verborgen zaken. Waarom? Omdat bij het rijzen van deze ster al het verborgene weer uit de aarde te voorschijn komt: wormen, reptielen enz.

Het scheenbeen

Delta Aquarii is Scheat of Skat. Dit betekent gewoon scheenbeen en duidt dit ook aan in de figuur.

De fortuin

Eta Aquarii is Al Bali. Deze naam is afgeleid van Al Sa’d al Bula wat betekent: de goede fortuin van de verzwelger.

De heup

Dzeta Aquarii heet Ancha: het betekent heup en duidt die ook aan.

De waterkruik

Kappa Aquarii heet Situla: de waterkruik.

 

 

Astronomie:

de zon gaat door het sterrenbeeld Waterman van ± 16 februari tot ± 11 maart.

 

Astrologie:

de zon staat in het teken Waterman van ± 21 januari tot ± 20 februari

 

 

 

Bordtekening Waterman.Rinkrank
Affiche Waterman. 2011